Specifieke tips voor het omgaan met langdurige ziekte of overlijden van een kind in de klas
Het komt gelukkig niet vaak voor dat kinderen uit de groep langdurig ziek zijn of overlijden.
Als je echter met de situatie geconfronteerd wordt, komen er veel vragen op je af: Hoe stel je de klas op de hoogte van het feit dat een klasgenoot ernstig ziek is? Wat kun je doen als een kind niet meer naar school kan komen? Hoe kun je dat kind en de ouders steunen? Wat moet je doen als het kind overlijdt? Hoe bereid je het afscheid voor?
Het boek Afscheid voor Altijd. Omgaan met verdriet en rouw in het primair onderwijs van R. Fiddelaers-Jaspers (1996) is een concreet en praktisch boek dat tips en suggesties heeft bij ziekte of overlijden van een klasgenoot. Het geeft antwoorden op de bovengenoemde vragen, suggesties voor bruikbare kinderboeken en een uitvoerige checklist voor een draaiboek bij ziekte en overlijden. Ter illustratie een fragment.
Fragment uit Afscheid voor altijd. Omgaan met verdriet en rouw in het primair onderwijs van R. Fiddelaers-Jaspers (1996)
Contacten met ouders van de overleden leerling
Het eerste bezoek
- Neem nog dezelfde dag contact op.
- Maak dezelfde dag een afspraak voor een huisbezoek.
- Ga bij voorkeur samen met iemand van de schoolleiding.
- Houd er rekening mee dat het eerste bezoek meestal alleen een uitwisseling van gevoelens is.
- Vraag of je een tweede bezoek mag brengen om wat verdere afspraken te maken.
Begeleiding tussen overlijden en uitvaart
- Creëer een herinneringsplek. Haal de lege stoel niet meteen weg. Bedenk met de klas hoe je de overledene het best kunt gedenken: foto/kaars, bloemen, attributen van het kind, geliefd speelgoed en dergelijke.
- Creëer veel ruimte voor de vragen die kinderen hebben. Sommige kinderen die niet zo verbaal zijn, uiten zich beter creatief, bijvoorbeeld door te tekenen. Voor de kleuters kan spelen, bijvoorbeeld in de poppenhoek (begrafenisje spelen), verwerking bevorderen.
- Maak zo nodig gebruik van speciale lessen om met de kinderen te praten over hun gevoelens en te werken aan het afscheid nemen.
- Spreek af wie het contact met de ouders onderhoudt. Stimuleer klasgenootjes op bezoek te gaan (als de ouders dat op prijs stellen).
- Ga, na overleg met de ouders van het overleden kind, met de kinderen aan het werk om bijdragen te leveren voor de dienst(en): teksten, tekstboekjes maken, muziek maken, bloemen dragen, enzovoort.
- Controleer zo nodig of het overleden kind toonbaar is alvorens met de kinderen op rouwbezoek te gaan.
- Bereid het bijwonen van de uitvaart goed voor. Vertel aan de kinderen wat ze kunnen verwachten. Houd hierbij rekening met cultuurverschillen: een Molukse begrafenis is compleet anders dan een rooms-katholieke.
- Organiseer, eventueel in overleg met de ouders, een afscheidsdienst op school om zoveel mogelijk kinderen de kans te geven afscheid te nemen.
- Vang de kinderen na de uitvaart op om nog even na te praten.
Nazorg
- Creëer een blijvende plek voor de overledene, maar laat de kinderen ook merken dat het leven weer doorgaat.
- Organiseer gerichte activiteiten om het rouwproces te bevorderen zoals schrijven, tekenen of het werken met gevoelens.
- Let op signalen van kinderen die het moeilijk hebben. Sommige kinderen stellen hun rouw uit en tonen pas na maanden verdriet.
- Let speciaal op risicokinderen, zoals kinderen die al eerder een verlies hebben geleden.