Vanuit een werkmodel komen tot een goed sociaal emotioneel beleid
Op het CBS Bloemenhof wordt onderwijs gegeven vanuit adaptief perspectief. Om goed adaptief onderwijs te kunnen geven volgde het team een langlopend nascholingstraject met de naam BAS - Bouwen aan een Adaptieve School, zie www.seminarium.nl. In 1997 zijn zij hiermee begonnen en op 29 april 2004 heeft het team hiervoor het BAS-certificaat gekregen. In de periode dat de leerkrachten daar mee bezig zijn geweest, hebben zij duidelijke structuren voor de kinderen aangebracht. Dit heeft het gedrag van de kinderen positief beïnvloed. Omgangsvormen zijn duidelijk verbeterd en pestgedrag is nihil.
Het zijn puur de incidenten die zich op school hebben voorgedaan dat het team heeft doen besluiten een cursus "Omgaan met moeilijke klassen" te volgen. Ze wilden toch wel graag die kennis hebben om te weten hoe je in dergelijke situaties het beste kunt handelen. Hiervoor is het Seminarium voor Orthopedagogiek (Hogeschool van Utrecht) ingeschakeld, evenals bij het BAS-project. Zo kwamen zij terecht bij Trijntje de Wit en Harrie Velderman.

Voortgang
De leerkracht van groep 5 maakte zich ernstig zorgen om haar groep. Met de intern begeleider zijn de incidenten in deze groep en het gedrag van sommige kinderen besproken. De problemen waren zo hevig dat men besloot een externe deskundige, Trijntje de Wit, erbij te vragen die in nauw overleg met Harrie Velderman ondersteuning zou bieden aan groep 5. Harrie is een van de initiators van de cursus "Omgaan met moeilijke klassen".
Na het observeren van de groep en gesprekken met de docenten die de jaren daarvoor met deze groep hadden gewerkt, bespreekt Trijntje met de leerkracht van groep 5 het plan van aanpak. De leerkracht kan hiermee aan de slag en tussendoor is er steeds contact per mail. Trijntje komt nog een aantal keren terug op school o.a. ook voor de begeleiding van de eerste ouderavonden. Bewust werd aan haar gevraagd deze ouderavonden te begeleiden omdat het geen eenvoudige opdracht is om deze problematiek met de ouders te bespreken. Wil het proces dat in groep 5 ingezet is goed verlopen dan is medewerking vanuit de ouders noodzakelijk. Voor een uitgebreid verslag zie bijlage "Een moeilijk groep".
De ervaringen opgedaan bij groep 5 heeft de directie doen besluiten Harrie persoonlijk te vragen om een cursus "omgaan met moeilijke klassen" te verzorgen voor het hele team. In de periode dat deze cursus loopt, krijgt de school te maken met enkele pestproblemen in een andere groep. Ouders kwamen klagen en per direct is besloten met deze kinderen in kleine groepjes de pestproblemen te bespreken om zo tot een oplossing te komen. Achteraf gezien heeft dat de groep geen goed gedaan. De betreffende kinderen bleven het gevoel houden steeds weer te worden aangekeken op het incident. De groepsleerkracht heeft dit signaal bij Harrie neergelegd en na een aantal observatiemomenten werd duidelijk dat door de aandacht te richten op de gehele groep en minder op het individu het groepsproces verbetert.

Tips
Enkele voorbeelden van tips die gegeven zijn bij de begeleiding van de groepen:
o Een raam aan het plein dicht laten terwijl de kleuters buiten spelen. Er komt zoveel lawaai van buiten naar binnen. Doe dat raam rustig dicht zodat het de kinderen niet onrustig maakt
o Zet de kinderen in groepjes en met het gezicht naar je toe. Zorg dat je met iedereen oogcontact kunt hebben. De tafeltjes van de kinderen in een U vorm te plaatsen.
o Beloon goed gedrag, benadruk het positieve.
o Maak beloning zichtbaar met beloningskaarten. Ieder kind heeft een eigen kaart. Bijvoorbeeld in een kring zitten. De kinderen kennen de kringregels - je blijft van elkaar af, je luistert naar elkaar en je gaat rustig met je stoel in de kring zitten. Na afloop van die activiteit kun je een sticker verdienen. Hoewel de docent beslist wie een sticker krijgt, weten de kinderen al snel of zij wel of geen sticker verdient hebben.
o Aan het einde van de week vinden er activiteiten op school plaats waarvan men weet dat de kinderen die leuk vinden. De stickerkaart kun je dan inruilen voor een activiteit.
o Het stickeren is geen doel op zich en houdt op zodra de kinderen weten hoe het werkt.
o Regels hangen in de lokalen. Zorg voor een beperkt aantal regels. Als een regel routine wordt haal je de regel weg.
o Inrichting van het lokaal afstemmen op de groep. Bijvoorbeeld bij een drukke groep:
- sluit open kasten af met een gordijn
- kies voor een effen kleur gordijn in plaats van een drukke print
- werkjes in de gang ophangen in plaats van in de klas
- een overdaad aan informatie maakt onrustig

Cursus
De cursus "Omgaan met moeilijke klassen" van Harrie is niet alleen gericht op leerling-gedrag, maar ook sterk op leerkrachtgedrag. Zoek niet gewoontegetrouw altijd eerst het probleem bij de kinderen, durf jezelf ook een spiegel voor te houden en durf de eisen aan te passen aan de groep of het kind. Hanteer je elk jaar hetzelfde niveau in je groep dan doe je jezelf en de kinderen tekort. Pas je eisen aan aan de groep of het kind. Harrie's motto "Vraag niet wat je niet krijgen kunt".

Proces
Het volgen van de BAS-cursus heeft de leerkrachten opener doen staan voor de cursus "Omgaan met een moeilijke klassen". Veel kwam met elkaar overeen, maar men heeft dat niet als vervelend ervaren, omdat de situaties steeds weer in een andere context stonden. Alleen een cursus "omgaan met moeilijke klassen" zou men te geïsoleerd vinden. Het is een groeiproces en de cursus sloot goed aan bij de weg die al eerder was ingeslagen.
Vanuit de BAS cursus is men nu bezig met coöperatief leren. Aan coöperatief leren worden een aantal vaardigheden gekoppeld waarbij de kinderen van elkaar kunnen leren. Dit betreft zowel kennis als vaardigheden. Er wordt dan veel geleerd van voordoen, samendoen en nadoen. En bewust samenwerken in tweetallen of viertallen.
Bij de leerkrachten hebben de gevolgde cursussen voor meer zelfreflectie gezorgd en hebben ze bijgedragen aan een betere samenwerking. Er vindt meer onderling overleg en uitwisseling plaats. Tevens zien we dat de deuren van de lokalen vaker open staan. Een leerkracht merkte op: "als er iets gebeurt in mijn klas ligt het aan mijzelf. Dan ben ik niet duidelijk geweest of heb ik niet genoeg tijd genomen het een en ander goed uit te leggen."

Omgaan met elkaar
Het schooljaar start altijd met twee weken die staan in het kader van socialiseren. Er is dan extra aandacht voor het "groepsgevoel". Diverse activiteiten vinden er plaats van gezamenlijke maaltijd tot bosspelletjes. In die weken is het ook de bedoeling dat de klassenregels ontstaan. (elk klas elk jaar opnieuw) En het groepsboek wordt opgestart. Het groepsboek is van de klas en bevat allerlei bijzonderheden van de klas. Elk kind mag voor een deel zelf bepalen wat het daarin wil zetten. Er zijn kinderen die zich daarin voorstellen of foto's plakken van gebeurtenissen die gedurende het jaar plaats vinden. Tijdens de contactavond ligt het boek buiten de klas op een tafeltje en kunnen de ouders het inzien.

Regels
In de gang hangt de regel van de week. En de nieuwsbrief bevat de regel van de week of maand.

Ideeën
o Begin de dag met de kinderen te verwelkomen bij de binnenkomst van het lokaal. Als je even oogcontact met ze hebt gehad komen de kinderen zoveel rustiger de klas binnen. En loop aan het einde van de dag met de kinderen mee naar buiten dat geeft vertrouwen.
o Elke morgen start je met een trefwoord en aan het einde van de dag evalueer je dat met je groep. Het is een manier om de dag rustig te kunnen afsluiten.

In de praktijk
Het huidige leerproces, het coöperatief leren, vraagt om een goede samenwerking tussen de kinderen. Dat betekent ook dat je voortdurend inspeelt op de dingen die leven in de groep. Is er iets in de pauze gebeurd, dan is het belangrijk dit onmiddellijk daarna te bespreken. Hoe kunnen we dat oplossen of veranderen? Niet tot morgen laten liggen. Het betekent dat er veel met de kinderen wordt gepraat om voortdurend duidelijk te maken wat goed en minder goed gaat. Het is in het begin investeren in je afspraken en daarna loopt het vanzelf. In de hogere groepen verloopt dit proces vaak sneller.
Toch is men vaak nog teveel op het cognitieve gericht zodat er niet voldoende tijd en aandacht is voor de groepsvorming. Gedrag en sfeer zijn echter te belangrijk en daar kun je beter de tijd voor nemen. Als een kind lekker in zijn vel zit dan komt de leerstof er vlot achteraan. Het belangrijkste is de innerlijke motivatie van kinderen te raken. Vertel altijd waarom je iets doet zodat de kinderen weten wat er van hen verwacht wordt. Structuur is het belangrijkste. Zorg er ook voor dat de dag voorspelbaar is. Dat begint 's morgens al bij het doornemen van de dag. De kinderen weten dan waar ze mee aan de slag kunnen en gaan daardoor gemotiveerder aan het werk. Staat er 's middags rekenen op het rooster dan beginnen ze daar rustig aan omdat het 's morgens is afgesproken. Plan je 's middags een onverwachte rekenles dan geef je de kinderen de kans om hierover te gaan klagen. Dit probleem zal zich vooral voordoen bij de wat "moeilijker" groepen. Een leerkracht kent zijn groep en weet bij welke groep dit wel kan en welke niet.
Vanaf de kleuters tot en met groep 4 zijn de roosters op kaartjes in pictogrammen weergegeven. Vanaf groep 5 zijn het geschreven kaartjes.

Lik op stuk beleid
Zowel met de ouders van de geplaagde kinderen als met de ouders van kinderen die plagen wordt direct contact opgenomen over de ontstane situatie. Voordat het kind thuis komt is het verhaal al bekend bij de ouders. Met de betreffende kinderen wordt op school nagepraat over wat er gebeurd is om te voorkomen dat er een gekleurd verhaal naar buiten komt. Dit werkt uitstekend.

Sociale veiligheid
Minimaal eens per twee jaar worden de leerlingen en personeelsleden (een representatieve groep) systematisch bevraagd over hun veiligheidbeleving in de school. Dit gebeurt door leerlingen van groep 6, 7 en de School/vragenlijst af te nemen. Voor de jonge kinderen wordt nog naar een geschikt instrument gezocht. De leerkrachten vullen de vragenlijst Welbevinden van de Algemene School Verkenning (ARBO) in.

Zorgvergadering
Deze vergaderingen zijn ervoor om bepaalde kinderen te bespreken of om situaties in te brengen die vragen om een evaluatie of reflectie.

CBS Bloemenhof
info@cbsbloemenhof.nl
www.cbsbloemenhof.nl