"Drempels weg"
OBS Catamaran

Inclusief onderwijs
De directeur en internbegeleider hebben in het eerste jaar van dit project de stad New Haven in Amerika bezocht. Connecticut is een staat die in principe geheel inclusief onderwijs verzorgt. Na dit bezoek aan Amerika heeft men een voorlichtingsavond georganiseerd over inclusief onderwijs voor de ouders, van de kinderen van de Catamaran. Deze avond was tevens de betrokken beleidsmedewerker van de stad  Groningen aanwezig, om uitleg te geven hoe dit traject in de gemeente Groningen tot stand is gekomen.
De doelstelling van het project is, in 2010 zit 40% van de geïndiceerde kinderen op de reguliere basisschool in de stad Groningen. Dit percentage is anno 2007 al bijna bereikt, nu al zit 38% van de  geïndiceerde leerlingen in het openbaar basisonderwijs.
Dit betekent, dat leerkrachten van de Catamaran soms wel eens geconfronteerd worden met handelingsverlegenheid. En het gaat niet om het leren omgaan met verschillen maar het leren uitgaan van verschillen op de basisschool. Zo was het altijd al, maar door deze integratie wordt het wel complexer.

Buurtschool
Het streven van de Catamaran is er te zijn voor alle leerlingen uit de buurt. Ze noemen zich een buurtschool. En er al te zijn voor iets meer kinderen dan in het verleden het geval was, vinden ze al een hele mooie gedachte.
Op dit moment telt de school 10 geïndiceerde leerlingen, dat is 5%  van het totaal aantal leerlingen van de school. Vaak zijn het kinderen met gedragsproblemen. Deze problemen vallen pas op, als kinderen geplaatst worden in groepen van 20 kinderen of meer. Dan pas zie je de aard van de problematiek aan het licht komen. Zolang het kind in zijn eigen omgeving is bij de ouder(s) en broertje of zusje valt het vaak nog wel te hanteren.
Vanuit de brede school doelstelling 'gelijke ontwikkelingskansen voor iedereen' is het streven in een zo vroeg mogelijk stadium problemen te signaleren bij kinderen. Dat betekent regelmatig samenwerken met instellingen in de directe omgeving van de school.

Vensterwijk
De Catamaran neemt actief deel aan het buurtscholenoverleg en het buurtnetwerk (een werkgroep waarin ook andere disciplines zitten dan alleen onderwijs). Vanaf 1 februari 1999 is de plangroep "Vensterwijk" opgericht. Een Vensterwijk moet gezien worden als een samenwerkingsverband tussen de 5 basisscholen in de wijk en alle andere instellingen, die te maken hebben met de kinderen uit die wijk. Door regelmatig te overleggen en zaken goed op elkaar af te kunnen stemmen wil men voorkomen dat er kinderen buiten de boot vallen.
Hierbij gaat het niet alleen om het organiseren van een  activiteitenaanbod in de wijk, maar ook om het signaleren van gedragsproblemen in een vroegtijdig stadium. Voor een deel ligt dat bij de basisscholen en een ander deel bij de kinderdagverblijven en peuterspeelzalen.
Daarom zijn er voor de overdracht afspraken gemaakt tussen de scholen, kinderdagverblijven en peuterspeelzalen. Het houdt in dat er altijd een schriftelijke overdracht van het kind plaats vindt. Als het noodzakelijk wordt geacht door kinderdagverblijf of peuterspeelzaal vindt er een gesprek plaats tussen de leerkracht uit de onderbouw en de leidsters van de peuterspeelzaal dan wel kinderdagverblijf. Het kan ook zo zijn dat de peuterspeelzaal voor een schriftelijke overdracht kiest en de school na een maand toch nog om een gesprek vraagt.

Aannamebeleid
De school kent een protocol voor de aanmelding van een leerling. Per kind wordt bekeken of het toegelaten kan worden. Deze  aanmeldingsprotocollen zijn nuttig als er zich later in de schooltijd iets voordoet. Op dit moment is er namelijk een probleem met het aannamebeleid bij de Renn4 scholen (cluster 4). Zij worden geconfronteerd met veel aanmeldingen waardoor er op termijn wachtlijsten ontstaan en crisis gevallen niet direct kunnen plaatsen.
Voor Catamaran betekent het, dat ze eventueel gedwongen wordt het initiatief in eigen hand nemen. De veiligheid van kinderen gaat boven alles. In een groep moet ieder kind zich zo goed mogelijk kunnen ontwikkelen. Als dat in het geding komt moet je oplossingen zoeken, want aan de beschikbare lestijd van leerkrachten zitten grenzen. Voor de toekomst zijn klassenassistenten daarom onontbeerlijk in school.
De directeur van de Catamaran is tevens coördinator van het samenwerkingsverband. Samen met de directeur van het SBO (speciaal basisonderwijs) bekijkt hij, wat er gedaan kan worden om crisisgevallen ergens anders te plaatsen dan bij de ren4 scholen. Dat betekent wel, dat er uit eigen middelen naar oplossingen worden gezocht. Het heeft evenwel de intentie er alvast op voorbereid te zijn door erover na te denken, waar vele andere schoolbesturen nog helemaal niet aan toe zijn.
De directeur, van de Catamaran, voorziet dat er de komende jaren time-out voorzieningen (rebound voorzieningen) worden opgezet, ook voor het basisonderwijs. Dat we te maken krijgen met een categorie kinderen die anders niet te hanteren zijn, moeten we volgens hem zien als een maatschappelijk probleem.

Beleid stuurgroep "Drempels weg"
De stuurgroep van dit project heeft als doel het versterken van kennis en vaardigheden door onderlinge uitwisseling van collegiale visitatie en collegiale consultatie.In deze stuurgroep hebben zitting de directeuren van de vier deelnemende basisscholen, WMOO (werkmaatschap openbaar onderwijs), vertegenwoordiger van Rec 3 (cluster3), een vertegenwoordiger van Renn3 (cluster 4 van Noord Nederland), een vertegenwoordiger vanuit het speciaal basisonderwijs en iemand van de onderwijs- en begeleidingsdienst. Met deze groep probeert men zaken op elkaar af te stemmen zoals het formeren van één indicatiecommissie voor zowel cluster 3 en 4 scholen als het SBO. Een ideaal is om scholen ondersteuning op maat te kunnen geven d.w.z. scholen ontvangen die ondersteuning die zij op dat moment nodig hebt. Dit is waarschijnlijk pas mogelijk als er een flexibele geldstroom gerealiseerd kan worden.

Wens 
Het ontwikkelen van een teamcultuur is vooral een proces van ervaringen opdoen. Veronderstel: Een leerkracht worstelt met een kind. Wat moet je daarmee? Oké, eventjes een time-out gunnen, maar waar doe je dat? Dat kan niet in een centrale ruimte en ook niet op de gang, het kind loopt misschien weg. In zo'n geval gaat het kind naar het kantoor van de directeur of ib"ers (intern begeleiders). Ook zij hebben hun verantwoordelijkheid voor de kinderen en kunnen afspraken met het kind maken.
Bij Catamaran geldt in het geval je een  time-out nodig hebt, mag je er niet mee blijven zitten. Gelijk anderen erbij betrekken en afspraken maken. Ander voorbeeld: Een kind zit niet goed in zijn of haar groep. Het kind heeft extra begeleiding nodig. Dan wordt er een klassenassistent ingezet om zo meer handen in de klas te creëren.
In deze school is expertise ontwikkeld op het gebied van kinderen met een gedragshandicap. De  ingeplande uren voor ambulante begeleiding zijn daarvoor niet meer nodig. Die uren zouden ze liever willen inzetten of gebruiken voor eventueel een klassenassistent vanuit ren 4. Het is nu nog geen realiteit, wel iets voor de toekomst om aan te werken.

Grens
Soms moet je constateren dat er kinderen zijn die echt niet te vangen zijn in het reguliere onderwijs. Deze constatering werd bijna tegelijkertijd gedaan met de andere  drie scholen uit het project. Toeval?
Geen toeval, zegt de directeur. "Ik denk dat er op gegeven moment een grens is aan wat hanteerbaar is in een reguliere onderwijssetting". Hij roep wel in eerste instantie, dat volgens hem aan de cultuur op elke school een hoop te verbeteren valt. Een cultuurverandering bewerkstelligen doe je met elkaar. En dan kun je meer aan dan je gedacht had aan te kunnen. Dat is niet mijn verdienste maar het is een verdienste van het team. De weerstand ten opzichte van inclusief onderwijs zoals die er bij aanvang lag, ligt er nu niet meer. Maar als je inclusief onderwijs daadwerkelijk wilt realiseren, dan zal er toch echt meer geld naar het onderwijs toe moeten. Eigenlijk zou je in iedere klas een klassenassistent moeten hebben.

Schoolcultuur
De school kent geen protocol met regels, dat  werkt niet vindt men. In een prettige schoolcultuur is dat niet nodig. Het is een Daltonschool met zijn eigen belangrijke pedagogische componenten. Leerkrachten vinden het belangrijk alle kinderen bij naam te kennen en op deze school is dat ook mogelijk. Daarnaast heb je te maken met de persoonlijkheid van iedere leerkracht daar moet ruimte voor zijn en die is er op deze school. Alle kinderen uit de wijk kunnen hier naar school en met een ondergrens is de school nog niet geconfronteerd. Men heeft de instelling, eerst maar eens gewoon beginnen en niet direct op een protocol inzetten. Alles valt en staat met de cultuur waarmee je te maken hebt in je school.

Start
Drie jaar geleden stond het team niet te juichen om mee te doen aan "inclusief onderwijs". Nu staat iedereen achter de gekozen aanpak met daarbij wel steeds de roep om meer assistentie in de klas. Het gehanteerde beleid, we zien wel wat we tegen komen en aanpassingen vinden plaats op het moment dat men denkt dat het nodig is. Als je niets probeert, kom je niet verder. Leerkracht hoeven daarvoor niet veelzijdig te zijn. Het is een proces waar je open voor moet staan dan groei je er vanzelf in mee. Uiteindelijk gaat het om een duidelijke schoolstructuur waar zowel de kinderen als de leerkrachten van profiteren. Door goed samen te werken en een correcte overdracht te verzorgen wordt een bepaalde structuur schoolbreed opgepakt. Het is niet altijd alleen  een kwestie van geld, het is vooral een kwestie van teamcultuur. Als leerkracht alleen redt je het niet.

Open team
Het is een redelijk klein team bestaande uit 20 personen. Gedurende het project zijn de afspraken in de omgang met kinderen, die gedragsproblemen hebben, aangescherpt.
Een ander extra aandachtspunt is de sfeer in de groep. Aan het begin van elk nieuw schooljaar start iedereen met de groepsvorming. De ene leerkracht gaat dat beter af dan de andere. Als het niet lekker loopt in de groep, is er de ondersteuning van de interne begeleider. Samen met de leerkracht bekijken ze wat er aan de sociaal emotionele vorming in de groep gedaan kan worden. Het streven is deze signalen zo vroeg mogelijk op te merken, het lukt niet altijd. Momenteel is er een groep die minder lekker draait en men krijgt het nog niet voor elkaar om die sfeer om te buigen. Het blijft hun aandacht houden.

Problemen oplossen als ze zich voordoen
De school hanteert het uitgangspunt: "Het is niet het probleem van de docent, het is ons probleem". Daar gaat het om. Het zit dus letterlijk in de cultuur. Veelal is de onderwijscultuur zodanig, dat leerkrachten het voelen als hun eigen probleem. Zij lopen er tegenaan en raken gefrustreerd.
De kunst is, dit te doorbreken zodat leerkrachten het niet meer zien als alleen hun eigen probleem. Het is een probleem van ons allemaal het hele team. Bijvoorbeeld een situatie van een jongen in de bovenbouwgroep met gedragproblemen. Op een gegeven moment werd er gezegd: “Nu gaan we een contract (klein A-viertje) opstellen waaraan hij zich moet houden”. Samen is met de leerling, de leerkracht en de directeur is er een contract opgesteld en ondertekend. Vanaf dat moment gaat het stukken beter met de leerling. Hij weet nu precies waar de grenzen liggen. Van belang is, dat de leerling zich realiseert ik heb niet alleen met de meester of juf te maken heeft, ook met de directeur van de school en met mijn moeder. Zij kennen allemaal het contract. Cultuur en gezamenlijke verantwoordrijkheid zijn de belangrijkste ingrediënten voor het oplossen van problemen.
Op het gebied van onderwijs is er veel mogelijk bij Catamaran alleen de rol van zorg nemen de leerkrachten niet over. Zorg overnemen ten koste van het onderwijs mag niet. In dergelijk gevallen zoekt de school samen met de ouders naar oplossingen. De ouders beschikken vaak over een persoongebonden budget en kunnen bijvoorbeeld de verpleegster op school laten komen om hun kind te laten verzorgen. Het gaat om het vinden van praktische oplossingen. Pas al het probleem zich voordoet zoek je naar oplossingen, niet van tevoren al een hele boel problemen willen zien. Blijf wel altijd eerlijk naar de ouders en geef op tijd aan als het echt niet gaat.

Leermomenten
Een leerpunt was de professionaliseren van de gespreksvoering met de ouders. Professionele gesprekken voeren is wat anders dan oudergesprekken voeren. De afgelopen jaren heeft de school daar veel energie ingestoken. Er is o.a. geoefend met het perspectievenspel onder leiding van acteurs, die vanuit verschillende invalshoeken een leerkracht, een kind en een ouder speelden. Daarbij kreeg het team steeds een ander verhaal te horen. Zij moesten zich verplaatsen in het perspectief van die ouder. Zoals, waarom zegt die ouder dat en waarom zegt dat kind dat nou zo. Wat zegt dat over mij, dat ik dat geen leuk kind vind enz.
Verder is het vooral alert te blijven bij het nastreven van de doelstelling die hoort bij passend onderwijs , ieder kind in zijn eigen buurt naar school.

Slotopmerking van de directeur
De laatste tijd worden we regelmatig gevraagd voor congressen. Men wil weten hoe wij dit allemaal hebben opgezet, terwijl wij vinden dat het niet zo heel veel bijzonders is waar wij mee bezig zijn. Wij hanteren geen uitgebreide protocollen, we hebben geen uitgewerkt beleid, we hebben alleen een teamcultuur (waarbij je de problemen op tafel legt en dan de oplossing gaat bedenken). We gaan eerst kijken wat is nu het eigenlijk probleem. Vaak zit er heel veel emotie omheen. Voor de interne begeleider en de directeur geldt de vraag: Wat is nu het werkelijke probleem? En wat kan ik eraan bijdragen om het probleem op te lossen? Die wil moet je hebben. Het  vergt behoorlijk wat van een team en dat realiseert ik mij goed.

OBS de Catamaran
www.obscatamaran.nl

Website Renn4 scholen
www.renn4.nl