Van welke bronnen kan ik gebruik maken:
1. Bloot
De bedoeling van deze activiteit is dat de kinderen zich bewust worden dat er verschillende opvattingen bestaan over bloot zijn en dat schaamtegevoelens over bloot gewoon zijn.
Niet voor elk kind is het onderwerp ´bloot zijn´ een gewoon onderwerp. In sommige gezinnen en culturen bijvoorbeeld is het voor vrouwen en meisjes ´niet netjes´ om een deel van het lichaam (of zelfs hun hoofd) te ontbloten. Houd hier in de nabespreking rekening mee.
Materiaal:
Verhaal: De verdwenen handdoek
'Op donderdag heeft groep 8 gym. Na het gymmen moet iedereen douchen. Omdat er maar één doucheruimte is met vier douchehokjes gaan de jongens en meisjes om de beurt douchen. Vandaag zijn eerst de jongens aan de beurt en daarna de meisjes. De doucheruimte is naast de kleedkamer. De jongens moeten een beetje opschieten na het douchen. Als de meisjes komen, wil gymleraar Steef dat de jongens klaar zijn, anders wordt het te vol in de kleedkamer. Justin staat als laatste onder de douche. Zijn handdoek hangt over de douchedeur en zijn gymspullen liggen op een stapeltje op de grond. Hij staat luid te zingen. Steef heeft al drie keer gezegd dat hij moet opschieten, want de meeste jongens zijn al klaar en terug naar hun klas. Maar als brutaalste jongen van de klas heeft hij altijd een antwoord klaar en zegt dat de meisjes dan maar even op hem moeten wachten. Twee meisje, die staan te wachten, horen dat en besluiten Justin een lesje te leren. Heel zachtjes sluipen zij de doucheruimte in. Justin hoort niets, want hij staat nog steeds luidkeels te zingen. Ze nemen zijn gymspullen van de grond en trekken dan in één ruk zijn handdoek van de douchedeur af. Vlug nemen ze alles mee naar de kleedruimte. Tegen de rest van de meisjes, die op de gang staan te wachten, zeggen ze dat ze al binnen mogen komen. Intussen staat Justin verontwaardigd te schreeuwen, want dat van die handdoek heeft hij natuurlijk gemerkt. 'Kom maar naar de kleedkamer', roepen de meisjes, 'al je spullen liggen hier!'
Wat moet hij doen? Zich niets van de meisjes aantrekken en gewoon naar de kleedkamer lopen om zijn spullen te halen? Wat zou jij doen als je Justin was?
Kringgesprek
Stel eerst de jongens de vraag wat zij zouden doen. Daarna aan de meisjes als hen dat zou overkomen. Ga hier verder op door met vragen als:
NB: Voor kinderen die volgens culturele gewoonten geen lichaamsdelen (waaronder het hoofd) mogen ontbloten, zijn deze vragen moeilijk te beantwoorden. Geef ze de gelegenheid om te vertellen wat precies de regels zijn en hoe ze daar zelf over denken.
Schrijfopdracht: Bloot of niet bloot
Iedereen beschrijft op het kopieerblad een aantal situaties waarin hij/zij het gewoon vindt bloot te zijn. En een aantal situaties waarin hij/zij nooit bloot zou durven of willen zijn (maar anderen dat wel doen, bijvoorbeeld op het naaktstrand).
In de nabespreking hoeft niet iedereen op te noemen wat hij/zij heeft opgeschreven, want dat kan voor sommige kinderen niet prettig zijn. Begin zelf met een voorbeeld. En laat dan reacties komen.
NB: Bij deze opdracht geldt dezelfde opmerking als hierboven in de nabespreking is genoemd.
Kinderboeken
Ben jij ook op mij? Sanderijn van der Doef, Uitgeverij Ploegsma, 2003.
Seks en zo. Robbie H. Harris, Gottmer/H.J.W. Becht, 2003.
(Uit: Relaties & seksualiteit)
2. Ik verander in de puberteit
In deze les lezen de kinderen over hoe hun lichaam in de puberteit gaat veranderen. Aan de hand van tekst wordt er met de kinderen gesproken over lichamelijke veranderingen en over de gevoelens die daarmee gepaard gaan (borstontwikkeling, haargroei, eerste zaadlozing, menstruatie, masturbatie, vrijen, geslachtsgemeenschap, bevruchting, zwangerschap, en dergelijke).
Materiaal:
NB: Kopieer de bladen zodanig (tweezijdig, speciaal binden op korte zijde) dat er een A5 boekje van te vouwen is.
Gesprek
Hiervoor kunt u de volgende vraag op het bord schrijven: Hoe zal mijn lichaam de komende tijd veranderen? De vraag wordt besproken in de kring. Giechelen is vaak onvermijdelijk met zulke onderwerpen, maar laat u niets wijsmaken: de kinderen horen wel degelijk wat er gezegd wordt!
Begin bijvoorbeeld als volgt: Misschien hebben jullie je eigen lichaam wel eens bekeken. Hebben jullie ook wel eens het lichaam van oudere jongens en meisjes, van mannen en vrouwen gezien, bijvoorbeeld in het zwembad of in de film? Die zien er wel wat anders uit. Veel groter en sterker. Mannen hebben een baard of scheren zich. Vrouwen hebben borsten. Zo'n lichaam krijg jij ook. Misschien verandert je lichaam nu al. Als dat zo is, heb je vast wel eens gedacht: Hé, wat gebeurt er met mijn lichaam? Niks geheimzinnigs hoor. Maar het is wel handig, als je er wat meer over weet. Je zult niet alleen aan de buitenkant veranderen, maar ook aan de binnenkant. Daarom krijgen jullie straks allemaal twee kopieerbladen, waarop je kunt lezen wat je kunt verwachten. Van de kopieerbladen kun je een boekje maken. Het ene kopieerblad gaat vooral over de veranderingen bij een meisje en het andere vooral over de veranderingen bij een jongen. Je krijgt ze allebei te lezen. Je moet de bladen maar eens op je gemak lezen. Dat mag op school, maar je mag het ook meenemen naar huis. Als je iets niet snapt of als je wat meer wilt weten, dan kun je dat op een briefje schrijven, hier of thuis, en in deze 'brievenbus' stoppen. Je mag je naam eronder zetten, maar dat hoeft niet. Volgende week maak ik de brievenbus open en dan zal ik mijn best doen om alle vragen zo goed mogelijk te beantwoorden.
Nu krijgen alle kinderen kopieerblad 7 en kopieerblad 8.
NB: Op de kopieerbladen staan tekeningen van blote jongens en meisjes. Hou als leerkracht rekening met het feit dat sommige kinderen, met name sommige allochtone kinderen, moeite kunnen hebben met dergelijke illustraties. Maak duidelijk dat de kopieerbladen niet naar huis meegenomen hoeven te worden en dat ze gewoon op school bewaard mogen worden.
Informatie
In plaats van de beide kopieerbladen uit te delen zijn er ook aantrekkelijke folders voor jongens en meisjes en voor leerkrachten en ouders te koop over de puberteit. Deze folders zijn verkrijgbaar bij het NIGZ te Woerden. Titels: Pubergids voor jongens, Pubergids voor meisjes, Help, een puber in de klas, Help, een puber in huis. Voor meer informatie zie www.nigz.nl. Ook kunt u de kinderen wijzen op websites voor kinderen en jongeren waarop informatie over de puberteit of seksualiteit is te vinden, zoals bijvoorbeeld www.netdokter.nl.
Ook kan bij deze les de video gebruikt worden ´Wat gebeurt er nu weer met mij?´, verkrijgbaar bij de goede videotheek. Daarnaast bestaat er nog een videopakket, bestaande uit drie lessen, inclusief handleiding voor de leerkracht en kopieerbladen voor de kinderen, bij Teleac/NOT onder te titel: Het Liefdespaleis´.
Kinderboeken
Ben jij ook op mij? Sanderijn van der Doef, Ploegsma 1995.
Het puberboek. Sanderijn van der Doef, Ploegsma 2004.
Zoek de verschillen. Over verschillen tussen jongens en meisjes . Martine Delfos, Perboom, 1998.
Een vrolijke drukte. Over menstruatie. Martine Delfos, Pereboom, 1998.
Zin in jezelf. Over masturbatie. Martine Delfos, Pereboom, 1998.
Vrijen met jezelf. Jos Lammers, Van Goor, 1992.
Kop en staart. Over zaadlozing. Martine Delfos, Pereboom, 1998.
Hoe overleef ik mezelf? Francine van Oomen, Unieboek, 2002.
(Uit: Relaties & seksualiteit)
3. Vriendschap en verliefdheid
De kinderen praten over verschillen (en overeenkomsten) tussen vriendschap en verliefdheid. En ze praten over gevoelens die bij verliefdheid horen.
Materiaal:
Woordster
Teken op het bord twee cirkels. Zet in de ene cirkel 'verliefdheid' in de andere cirkel 'vriendschap'. De kinderen mogen woorden roepen die ze bij een cirkel vinden passen. Woorden die te maken hebben met gevoelens, feiten, gedrag, enzovoort, alles wat in ze opkomt. Schrijf de woorden die de kinderen noemen rond de cirkel waar het woord bij hoort.
Wordt het voor de kinderen duidelijk wat het verschil tussen vriendschap en verliefdheid is?
Duidelijk moet ook worden dat vriendschap en verliefdheid een aantal overeenkomsten hebben.
Schrijfopdracht: Deskundige op een website
Op kopieerblad 9 staan enkele vragen over verliefdheid. In groepjes van vier bespreken de kinderen welke antwoorden je op de vragen kunt geven als je bij de site van Netdokter www.netdokter.nl (of een andere site) werkt.
Drama
Daarna worden een aantal van deze vragen en antwoorden gespeeld voor de klas. Uit een groepje speelt steeds een kind de vragensteller en een kind een medewerker van een website. Andere groepen vullen aan met suggesties of met commentaar.
Ook bij deze les kunt u gebruik maken van het videopakket van Teleac/NOT `Het Liefdespaleis'.
Kinderboeken
Het puberboek . Sanderijn van der Doef, Ploegsma, 2004.
Seks en zo. Robbie H. Harris, Gottmer/H.J.W. Becht, 2003.
Zoenen. Haye van der Heyden, Leopold, 2003.
Kusjes. Haye van der Heyden, Leopold, 2003.
Hoe overleef ik een gebroken hart? Francine Oomen, Unieboek, 2003.
Hoe overleef ik mijn eerste zoen? Francine Oomen, Unieboek, 2001.
De verboden vriend. Haye van der Heyden, Leopold, 2001.
(Uit: Relaties & seksualiteit)